ทำไมบริษัทยักษ์ใหญ่ถึงวิ่งเต้นให้รัฐออกกฎเข้มงวดมากขึ้น
เมื่อกฎหมายกลายเป็นอาวุธ: ทำไมบริษัทยักษ์ใหญ่ถึงวิ่งเต้นให้รัฐออกกฎเข้มงวดมากขึ้น แทนที่จะต่อต้าน
ภาพที่เราคุ้นชินกันดีคือนักธุรกิจใส่สูทผูกไทนั่งล็อบบี้นักการเมือง เพื่อ ผ่อนปรน กฎระเบียบให้ตัวเองทำธุรกิจได้คล่องตัวขึ้น แต่จะเกิดอะไรขึ้น ถ้าบริษัทที่ใหญ่ที่สุดในอุตสาหกรรมกลับทำตรงข้าม — วิ่งเต้นให้รัฐออกกฎที่ เข้มงวดกว่าเดิม?
นั่นไม่ใช่เรื่องแปลก มันคือกลยุทธ์ที่แนบเนียนที่สุดอย่างหนึ่งในโลกธุรกิจยุคใหม่
บทเรียนจากวงการบุหรี่: เมื่อกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภคกลายเป็น "ป้อมปราการ" ทางธุรกิจ
ปี 2009 สภาคองเกรสสหรัฐฯ ถกเถียงเรื่องการให้อำนาจองค์การอาหารและยา (FDA) กำกับดูแลอุตสาหกรรมบุหรี่อย่างเต็มรูปแบบ ทั้งกระบวนการผลิตและการสื่อสารการตลาด ใครจะคิดว่าเสียงคัดค้านดังที่สุดไม่ใช่จากบริษัทที่ใหญ่ที่สุด
บริษัทที่ออกมาต่อต้านกฎหมายนี้อย่างเปิดเผยคือผู้ผลิตรายเล็กกว่า อย่าง R.J. Reynolds และ Lorillard ในขณะที่ Philip Morris เจ้าของแบรนด์ Marlboro ซึ่งครองส่วนแบ่งตลาดอันดับหนึ่งของอเมริกา กลับ สนับสนุนกฎหมายนี้อย่างออกหน้า
นักวิจารณ์ตั้งฉายาให้กฎหมายนี้ว่า "พระราชบัญญัติผูกขาดของมาร์ลโบโร" เพราะมองเห็นว่ากฎระเบียบใหม่ที่กำหนดให้ทุกบริษัทต้องผ่านกระบวนการทดสอบ รายงานข้อมูล และจำกัดการโฆษณา — ล้วนเป็นสิ่งที่ Philip Morris แบกรับได้ง่ายกว่าคู่แข่งรายย่อยที่ขายบุหรี่ราคาถูกยี่ห้อ Bronco หรือ Roger มากเป็นทวีคูณ
ต้นทุนคงที่: ดาบที่ฟันคู่แข่งโดยไม่ต้องออกแรงเอง
งานวิจัยของ Luca Macedoni และ Ariel Weinberger จากมหาวิทยาลัยมิลานและมหาวิทยาลัยจอร์จ วอชิงตัน เปิดเผยสิ่งที่นักเศรษฐศาสตร์เรียกว่า "กลไกสองด้านของกฎระเบียบ" ที่ธุรกิจรายใหญ่เข้าใจดีกว่าใครในห้อง
ลองนึกภาพง่ายๆ: สมมติการปฏิบัติตามข้อกำหนดทางกฎหมายเรื่องการโฆษณาต้องจ้างทีมนักกฎหมายในราคา 5 แสนเหรียญต่อปี ค่าใช้จ่ายนี้ไม่ได้ขยายตามขนาดของบริษัทมากนัก Philip Morris ที่มีรายได้ปีละ 2 แสนล้านเหรียญ มองตัวเลขนี้เป็นแค่ "ค่าใช้จ่ายปลีกย่อย" แต่สำหรับบริษัทที่มีรายได้เพียง 2 ล้านเหรียญ ค่าใช้จ่ายก้อนเดียวกันนั้นอาจหมายถึง การปิดกิจการ
นี่คือหัวใจของกลยุทธ์ที่เรียกว่า "การใช้กฎระเบียบเป็นอาวุธทางการแข่งขัน"
กฎระเบียบทำงานผ่านสองแรงที่ดึงสวนทางกัน:
- แรงที่หนึ่ง (ผลกระทบโดยตรง): ต้นทุนการปฏิบัติตามกฎเพิ่มขึ้น กำไรของทุกคนลดลง — ทั้งรายใหญ่และรายเล็ก
- แรงที่สอง (ผลกระทบโดยอ้อม): บริษัทที่ไม่มีกำไรเพียงพอรับภาระต้นทุนใหม่ไม่ไหว ต้องออกจากตลาด บริษัทที่เหลืออยู่จึงได้ส่วนแบ่งตลาดเพิ่มขึ้นโดยอัตโนมัติ
สำหรับบริษัทขนาดใหญ่ที่มีกำไรหนา ผลประโยชน์จากการแข่งขันที่ลดลงมีน้ำหนักมากกว่าต้นทุนการปฏิบัติตามกฎ แต่สำหรับรายเล็ก ต้นทุนที่เพิ่มขึ้นกลับหนักจนแบกไม่ไหว
ข้อมูลไม่โกหก: ตัวเลขจากการวิเคราะห์ 20,000 รายงาน
นักวิจัยทั้งสองวิเคราะห์รายงานการล็อบบี้มากกว่า 20,000 ฉบับ ของบริษัทต่างๆ ในสหรัฐฯ โดยใช้ปัญญาประดิษฐ์ช่วยจำแนกว่าบริษัทไหน "สนับสนุน" หรือ "คัดค้าน" กฎระเบียบใด ซึ่งเป็นงานที่ยากมากเพราะเอกสารล็อบบี้มักใช้ภาษากำกวมโดยตั้งใจ
ผลที่ได้ชัดเจน: ยิ่งบริษัทมีขนาดใหญ่ขึ้น โอกาสที่จะสนับสนุนกฎระเบียบที่เข้มงวดยิ่งสูงขึ้น
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมื่อเปรียบเทียบบริษัทที่อยู่ในกลุ่มล่าง 25% กับกลุ่มบน 75% ของยอดขาย พบว่าโอกาสในการสนับสนุนกฎระเบียบเพิ่มขึ้นถึง 12 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งเป็นตัวเลขที่มีนัยสำคัญมากในทางสถิติ
ความสัมพันธ์นี้แข็งแกร่งเป็นพิเศษในอุตสาหกรรมที่ตลาดกระจุกตัวสูงอยู่แล้ว เช่น บุหรี่ เครื่องดื่ม และเสื้อผ้า เพราะในตลาดที่ผู้เล่นน้อยราย การกำจัดคู่แข่งอีกรายออกไปสักรายหนึ่ง ส่งผลต่อส่วนแบ่งตลาดได้มากกว่าในตลาดที่มีผู้เล่นหลายร้อยราย
กฎระเบียบแบบไหนที่ "รายใหญ่" ชอบ และแบบไหนที่ทุกคนต้านพร้อมกัน
ไม่ใช่ทุกกฎระเบียบจะเป็นอาวุธได้ นักวิจัยพบความแตกต่างสำคัญระหว่างกฎระเบียบสองประเภท:
กฎระเบียบที่เพิ่ม "ต้นทุนคงที่" เช่น การบังคับให้ตั้งห้องปฏิบัติการทดสอบ จ้างทีมนักกฎหมาย ติดตั้งระบบตรวจสอบสิ่งแวดล้อม หรือสร้างโครงสร้างพื้นฐานทางทรัพย์สินทางปัญญา — พวกนี้คือประเภทที่บริษัทรายใหญ่มีแนวโน้มสนับสนุน เพราะภาระจะตกหนักที่รายเล็กกว่าสัดส่วน
กฎระเบียบที่เพิ่ม "ต้นทุนแปรผัน" เช่น ภาษีสรรพสามิตต่อซองบุหรี่ หรือค่าธรรมเนียมต่อหน่วยผลิต — แบบนี้ทุกบริษัทแบกรับตามสัดส่วนเท่ากัน ดังนั้น Philip Morris ก็ไม่ได้เปรียบ Bronco แต่อย่างใด และรายใหญ่ก็มีแนวโน้มต่อต้านกฎแบบนี้พอๆ กับรายเล็ก
ข้อยกเว้นที่น่าสนใจ: บริษัทใหญ่บางรายก็ไม่ได้รักกฎระเบียบเสมอไป
มีปัจจัยหนึ่งที่ทำให้แม้แต่บริษัทขนาดใหญ่ก็ไม่อยากสนับสนุนกฎระเบียบเข้มงวด นั่นคือ ความเข้มข้นของสินทรัพย์ถาวร (Capital Intensity)
บริษัทที่ลงทุนในโรงงาน เครื่องจักร หรืออุปกรณ์เฉพาะทางที่ขายต่อไม่ได้ไปสู่ธุรกิจอื่นง่ายๆ มักต้านกฎระเบียบที่บังคับให้ปรับปรุงหรือเปลี่ยนแปลงสิ่งเหล่านั้น เพราะต้นทุนในการปรับตัวของพวกเขาสูงกว่าคนอื่นมาก
ลองนึกถึงโรงงานเคมีที่ลงทุนไปหลายพันล้านบาทในเครื่องจักรเฉพาะทาง ถ้ารัฐออกกฎให้ต้องติดตั้งระบบดักจับสารพิษรูปแบบใหม่ นั่นอาจหมายถึงการรื้อและติดตั้งใหม่ทั้งระบบ ซึ่งเจ็บกว่าคู่แข่งที่เพิ่งเปิดโรงงานใหม่หลังกฎออกมาแล้ว
ในทางกลับกัน บริษัทเทคโนโลยีที่สินทรัพย์ที่มีค่าที่สุดคือซอฟต์แวร์และทรัพย์สินทางปัญญา มีความยืดหยุ่นในการปรับตัวสูงกว่า และอาจมองว่ากฎระเบียบใหม่ๆ เป็นโอกาสสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันมากกว่าภาระ
นัยสำคัญที่นักธุรกิจรุ่นใหม่ต้องเข้าใจ
เรื่องนี้ไม่ใช่แค่เรื่องของบุหรี่อเมริกัน มันสะท้อนพลวัตที่เกิดขึ้นในทุกอุตสาหกรรม ทุกประเทศ รวมถึงไทย
สำหรับผู้ประกอบการรายเล็กและรายกลาง: เมื่อเห็นบริษัทยักษ์ใหญ่ออกมาสนับสนุนนโยบายกำกับดูแลที่เข้มงวดขึ้น อย่าเพิ่งคิดว่าพวกเขาทำเพื่อ "ผู้บริโภค" หรือ "ความโปร่งใส" เสมอไป ต้องถามว่า กฎระเบียบนี้เพิ่มต้นทุนคงที่หรือต้นทุนแปรผัน เพราะนั่นคือกุญแจสำคัญที่บอกว่าใครได้ประโยชน์จริงๆ
สำหรับนักลงทุน: อุตสาหกรรมที่กำลังจะถูกกำกับดูแลเพิ่มขึ้นไม่ได้แปลว่าหุ้นทุกตัวจะพัง ผู้นำตลาดที่มีงบดุลแข็งแกร่งอาจกลับได้ประโยชน์จากคู่แข่งรายย่อยที่ต้องออกจากตลาด
สำหรับผู้กำหนดนโยบาย: การออกแบบกฎระเบียบที่ดีต้องพิจารณาว่า ต้นทุนที่บังคับใช้นั้น ขยายตามขนาดธุรกิจหรือไม่ ถ้าไม่ขยาย กฎระเบียบนั้นอาจทำให้ตลาดกระจุกตัวขึ้นโดยไม่ตั้งใจ ซึ่งในระยะยาวส่งผลร้ายต่อผู้บริโภคเอง
เมื่อกติกาตลาดถูกเขียนโดยคนที่ "รู้จะเขียนอย่างไร"
งานวิจัยนี้ยังส่งสัญญาณเตือนที่สำคัญในบริบทระหว่างประเทศ การเจรจาความตกลงทางการค้าที่มักพูดถึงเรื่อง "การประสานมาตรฐานกฎระเบียบ" ระหว่างประเทศ มักถูกมองว่าแรงกดดันจากภาคธุรกิจจะผลักดันให้มาตรฐานอ่อนแอลง แต่ผลการวิจัยชี้ว่า ถ้าบริษัทขนาดใหญ่ที่มีอิทธิพลทางการเมืองมากที่สุดกลับ ชอบ กฎที่เข้มงวดกว่า การร่วมมือระหว่างประเทศอาจให้ผลที่เข้มข้นกว่าที่นึก
แน่นอนว่ากฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อม ความปลอดภัย และการคุ้มครองผู้บริโภคมีเหตุผลอันชอบธรรมและเป็นประโยชน์ต่อสังคม แต่ การเข้าใจว่าใครสนับสนุนกฎระเบียบนั้น และด้วยแรงจูงใจอะไร คือสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้นโยบายสาธารณะถูกออกแบบมาเพื่อประโยชน์ส่วนรวมจริงๆ ไม่ใช่เพื่อปกป้องผู้เล่นรายใหญ่ที่อยู่ในตลาดอยู่แล้ว
บทสรุป: 3 สิ่งที่ต้องจำไว้ก่อนเชื่อว่า "บริษัทใหญ่สนับสนุนกฎหมายเพื่อสังคม"
หนึ่ง — ถามถึงโครงสร้างต้นทุน: กฎระเบียบนั้นบังคับใช้ต้นทุนแบบเหมาจ่ายทุกคนเท่ากัน หรือขยายตามขนาดบริษัท? ถ้าเหมาจ่าย รายเล็กแบกหนักกว่าเสมอ
สอง — สังเกตแรงจูงใจ: เมื่อเห็นบริษัทใหญ่สนับสนุนกฎหมายที่ "ดูดี" ในสายตาสาธารณะ ให้ตั้งคำถามว่าพวกเขาได้อะไรจากสิ่งนี้ในเชิงโครงสร้างการแข่งขัน
สาม — ตลาดที่แข็งแกร่งต้องการความหลากหลาย: การกระจุกตัวของอำนาจในมือบริษัทไม่กี่รายไม่ใช่ผลลัพธ์ที่ดีสำหรับผู้บริโภคในระยะยาว ไม่ว่ามาตรฐานที่บังคับใช้จะดูดีแค่ไหนก็ตาม
โลกธุรกิจไม่ได้เล่นในกติกาที่เขียนไว้บนกระดาษเสมอไป บางครั้งกติกานั้น ถูกเขียนขึ้นโดยคนที่รู้ดีที่สุดว่าจะเขียนอย่างไรให้ตัวเองได้เปรียบ
แล้วคุณล่ะ เคยเห็นกรณีในไทยที่บริษัทรายใหญ่สนับสนุนกฎระเบียบที่ดูเหมือนจะ "กีดกัน" รายย่อยออกจากตลาดโดยไม่ตั้งใจบ้างไหม? แชร์ความคิดเห็นไว้ด้านล่างได้เลย
Tags: กลยุทธ์ธุรกิจ, การล็อบบี้, กฎระเบียบธุรกิจ, การผูกขาดตลาด, ผู้ประกอบการรายเล็ก, การแข่งขันทางธุรกิจ, นโยบายสาธารณะ, เศรษฐศาสตร์อุตสาหกรรม, การคุ้มครองผู้บริโภค, ต้นทุนการปฏิบัติตามกฎ, การกระจุกตัวของตลาด, อำนาจทางการตลาด, ธุรกิจและการเมือง, กฎหมายธุรกิจ, SME, regulatory capture, lobbying strategy, market concentration, business competition, industrial policy